De keuringen die een woongebouw niet kan overslaan: een kalender voor de gemeenschap

Vroeg of laat opent elke voorzitter een brief waarin staat dat er een keuring moet gebeuren: de lift, de elektrische installatie, de brandblussers, het gas. Sommige van die brieven noemen een verordening en een datum. Andere komen van een bedrijf dat het certificaat verkoopt dat volgens dat bedrijf wettelijk verplicht is. Het ene van het andere onderscheiden is moeilijker dan het zou moeten zijn, want geen enkele wet somt de keuringen op die een woongebouw moet ondergaan: elke installatie heeft haar eigen verordening, haar eigen klok en haar eigen keurder, en de Canarische Eilanden leggen daar eigen regels bovenop.

Dit is de lijst voor een gemeenschap van eigenaren op Fuerteventura, installatie voor installatie: de regel, hoe vaak, en wie het papier ondertekent. Ze noemt ook twee dingen die op veel checklists staan en waarvoor helemaal geen officiële keuring bestaat.

De plicht achter elke datum

Het vertrekpunt is de bouwwet (Ley de Ordenación de la Edificación): eigenaren moeten conservar en buen estado la edificación mediante un adecuado uso y mantenimiento — het gebouw in goede staat houden door passend gebruik en onderhoud. Het Technisch Bouwbesluit (Código Técnico de la Edificación) maakt daar drie taken van: het onderhoudsplan van het gebouw uitvoeren, elke reparatie in het gebouwboek vastleggen en Realizar las inspecciones reglamentariamente establecidas y conservar su correspondiente documentación — de keuringen uitvoeren die de voorschriften vastleggen en de bijbehorende documenten bewaren.

In een appartementengebouw zijn de gemeenschappelijke installaties van de gemeenschap, dus de plicht rust op de gemeenschap en in de dagelijkse praktijk op haar beheerder, aan wie de wet op de horizontale eigendom opdraagt: Atender a la conservación y entretenimiento de la casa — zorg te dragen voor de instandhouding en het onderhoud van het huis. Eindigt een keuring met een lijst gebreken, dan wordt over de reparaties niet gestemd: werken die nodig zijn om het gebouw en zijn gemeenschappelijke installaties in stand te houden, zijn verplicht op grond van artikel 10.1.a van die wet, en de vergadering beslist alleen hoe de extra bijdrage wordt verdeeld en betaald.

Twee namen keren hieronder terug. Een onderhoudsbedrijf verzorgt een installatie op contract, en voor sommige installaties is dat contract zelf verplicht. Een keuringsinstantie (organismo de control, meestal afgekort tot OCA) is een geaccrediteerde, onafhankelijke keurder die de installatie om de paar jaar onderzoekt en een certificaat afgeeft. Het zijn verschillende bedrijven met verschillende taken, en de keurder wordt door de gemeenschap gekozen en ingeschakeld.

De kalender in één tabel

De termijnen hieronder zijn die welke de verordeningen vastleggen. De paragrafen na de tabel leggen uit waar elke drempel vandaan komt en welke gebouwen erbuiten vallen.

De lift

De lift heeft het strengste regime, en we hebben er een heel artikel aan gewijd. Sinds 1 juli 2024 bepaalt de technische instructie die bij Koninklijk Besluit 355/2024 is goedgekeurd, dat de periodieke keuring om de vier jaar plaatsvindt voor een lift in een gebouw met meer dan twintig woningen of met meer dan vier bediende verdiepingen, om de zes jaar voor elke andere lift in een woongebouw en om de twee jaar in industriële gebouwen en publiek toegankelijke plaatsen. De gemeenschap schakelt daarvoor een keuringsinstantie in, en de instructie is onomwonden over wie dat niet mag: La inspección periódica no podrá ser contratada en ningún caso por la empresa conservadora — de periodieke keuring mag in geen geval door het onderhoudsbedrijf worden gecontracteerd. Dat bedrijf moet de gemeenschap wel minstens drie maanden van tevoren de datum melden, en het stelt de lift buiten dienst als de datum zonder keuring verstrijkt. Wat de keurder kan opschrijven, en welke aanpassingen oudere liften moeten krijgen, staat in ons artikel over liften na RD 355/2024.

Elektriciteit: de tienjaarlijkse keuring en wie haar verschuldigd is

De laagspanningsverordening (REBT, Koninklijk Besluit 842/2002) behoudt de keuring door een keuringsinstantie voor aan installaties van bijzonder belang, en haar instructie ITC-BT-05 rekent de gemeenschappelijke installaties van woongebouwen daartoe. Gekeurd worden cada 10 años, las comunes de edificios de viviendas de potencia total instalada superior a 100 kW — om de 10 jaar de gemeenschappelijke installaties van woongebouwen met een totaal geïnstalleerd vermogen boven 100 kW.

Weinig gemeenschappen kennen hun totaal geïnstalleerd vermogen, en de Canarische regering heeft de kwestie beslecht in een resolutie van 16 november 2016. Het vermogen wordt gerekend op minstens 5.000 W per woning, plus de bedrijfsruimten en al het andere dat via de aansluiting van het gebouw wordt gevoed: garage, zwembad, trappenhuizen, drukpompen, tuinen, liften. Daarna trekt de resolutie de praktische grens: En la práctica quedan incluidos aquellos edificios que dispongan de 20 o más suministros, entre viviendas y locales — in de praktijk vallen de gebouwen eronder die 20 of meer aansluitingen hebben, woningen en bedrijfsruimten samen. Een gebouw met zoveel aansluitingen ontkomt er alleen aan als het een totaal geïnstalleerd vermogen van 100 kW of minder kan aantonen, en een kleiner gebouw waarvan het gedocumenteerde vermogen hoger ligt, valt er ook onder.

Wat de keurder onderzoekt, is het gemeenschappelijke deel: de verbindingsinstallaties van de hoofdaansluitkast tot aan de eigen installatie van elke eigenaar, de algemene diensten (verlichting van hallen en trappen, voeding van de liften, drukpompen) en de bijzondere ruimten die bij het gebouw horen, zoals zwembaden, garages, buitenverlichting, tuinen, aggregaten en installaties voor hernieuwbare energie. De appartementen zelf worden niet gekeurd.

De klok hangt af van de leeftijd van het gebouw. Een gebouw waarvan de ingebruikstelling is ingediend na 18 september 2003, de dag waarop de verordening in werking trad, is zijn eerste keuring verschuldigd na tien jaar en daarna om de tien jaar een volgende. Oudere gebouwen kregen vaste data tussen 18 september 2006 en 18 september 2009, de oudste eerst. Een blok uit de jaren tachtig dat nooit is gekeurd, wacht dus niet op zijn datum: het is te laat. Waar geen documenten bewaard zijn, wordt de leeftijd afgeleid van de datum van de eerste stroomlevering of, bij gebreke daarvan, van het bewoonbaarheidscertificaat of de gemeentelijke vergunning.

De gemeenschap vraagt de keuring zelf aan, bij een keuringsinstantie die libremente elegido por el titular de la instalación is — vrij gekozen door de houder van de installatie. Het certificaat is gunstig, voorwaardelijk of negatief. Een ernstig gebrek levert een voorwaardelijk certificaat op en een termijn van ten hoogste zes maanden; de reparatie wordt uitgevoerd door een erkende elektrotechnisch installateur, die haar certificeert zodra de gebreken zijn verholpen, en de stukken worden ingediend bij de industriedienst van de Canarische regering. Een zeer ernstig gebrek levert een negatief certificaat op dat meteen naar die dienst gaat, en een installatie die een onmiddellijk gevaar vormt, kan worden afgesloten.

Voor sommige delen van het gebouw loopt een kortere klok. Volgens dezelfde instructie worden de installaties die al vóór het eerste gebruik een keuring nodig hadden, om de vijf jaar opnieuw gekeurd, en drie daarvan komen in wooncomplexen vaak voor: de garage, het zwembad met meer dan 10 kW geïnstalleerd vermogen en de buitenverlichting boven 5 kW. Bij garages laat de landelijke tekst alleen de kleine erbuiten: excepto aparcamientos o estacionamientos de menos de 25 plazas — behalve parkeergarages met minder dan 25 plaatsen —, terwijl de tabel in het Canarische decreet de grens legt bij meer dan 25 plaatsen; bij precies dat aantal vraagt u het de keuringsinstantie. Laadstations voor elektrische voertuigen komen alleen op de lijst wanneer voor de installatie een ingenieursproject nodig was; over de eigen laadpaal van een eigenaar gaat ons artikel over laadpalen in de gemeenschappelijke garage. De Canarische resolutie vraagt om de vijfjaarlijkse keuringen waar mogelijk te laten samenvallen met de tienjaarlijkse.

Nog twee Canarische regels zijn het weten waard. Een bedrijf dat de elektrische installatie op contract onderhoudt, moet de gemeenschap één maand van tevoren en aantoonbaar melden dat de keuring eraan komt, en moet de regering de installaties melden die drie maanden over hun datum zijn. De tabel van het decreet stelt zo'n contract alleen verplicht waar de garage groter is dan 5.000 m²; een gemeenschap zonder contract krijgt geen herinnering, dus de datum moet in haar eigen kalender staan. En wie overheidsgeld aanvraagt voor energieverbeteringen, moet aantonen dat de periodieke keuring is gedaan. Een complex met een eigen transformatorstation heeft één datum extra, want midden- en hoogspanningsinstallaties worden minstens om de drie jaar gekeurd.

Brandbeveiliging: onderhoud altijd, een keuring alleen voor de grotere garage

Voor brandbestrijdingsmiddelen geldt de verordening die bij Koninklijk Besluit 513/2017 is goedgekeurd, en die twee dingen scheidt die vaak worden verward. Onderhoud is elk gebouw verschuldigd dat de middelen heeft. Bijlage II legt de langste tijd tussen twee handelingen vast: brandblussers worden om de drie maanden gecontroleerd en elk jaar onderhouden, met een drukproef om de vijf jaar; brandslanghaspels worden om de drie maanden gecontroleerd en elk jaar en om de vijf jaar onderhouden, en hun slangen worden minstens om de twintig jaar vervangen; droge stijgleidingen worden om de zes maanden gecontroleerd en om de vijf jaar beproefd; alarm- en detectiesystemen worden om de drie maanden gecontroleerd en elk jaar getest. De controles om de drie en zes maanden mag het eigen personeel van de gemeenschap doen. De jaarlijkse en vijfjaarlijkse handelingen zijn voor een erkend onderhoudsbedrijf, en de ondertekende verslagen moeten minstens vijf jaar worden bewaard.

De keuring door een keuringsinstantie is iets anders. Artikel 22 schrijft er minstens om de tien jaar een voor en zondert dan onder meer inrichtingen uit met Uso residencial vivienda — woongebruik — en met Uso aparcamiento con superficie construida menor de 500 m2 — parkeergebruik met een bebouwde oppervlakte van minder dan 500 m2 —, zolang ze geen zones met hoog bijzonder risico of opslagzones bevatten. Ze is evenmin vereist waar alleen brandblussers en dergelijke aanwezig zijn, of noodverlichting. Een appartementengebouw met brandblussers op de overlopen is dus onderhoud verschuldigd en geen keuring. Een garage van 500 m² of meer met brandslanghaspels of alarm valt, zoals wij het artikel lezen, buiten de uitzondering: het Technisch Bouwbesluit behandelt een garage van meer dan 100 m² als een eigen gebruik en een afzonderlijk brandcompartiment, en de uitzondering voor wonen bereikt haar niet. Dat is onze lezing, en de keuringsinstantie zal die voor een bepaalde garage bevestigen. Voor installaties die al bestonden toen de verordening op 12 december 2017 in werking trad, was de eerste keuring verschuldigd tien jaar na de ingebruikstelling, en de installaties die al ouder waren, kregen één tot drie jaar.

Gas

De gasverordening (Koninklijk Besluit 919/2006) onderscheidt installaties die uit een distributienet worden gevoed van installaties die uit flessen of een eigen tank worden gevoed. Is het gebouw op een net aangesloten, dan worden de ontvangstinstallaties om de vijf jaar gekeurd door de distributeur of door een erkende gasinstallateur, het gemeenschappelijke deel inbegrepen; de distributeur moet drie maanden van tevoren waarschuwen, en de kosten worden aan de gebruiker doorberekend. Is er geen net, dan moet de houder zelf om de vijf jaar opdracht geven voor een revisie door een erkende gasinstallateur.

Een gemeenschappelijke lpg-tank brengt drie eigen plichten mee: een onderhoudscontract met een installateur die een permanente storingsdienst heeft, een revisie van de tank tegelijk met de vijfjaarlijkse revisie van de installatie die hij voedt, en een drukproef om de vijftien jaar, waarvoor de gemeenschap een keuringsinstantie opdracht geeft. De sanctie zit in de levering zelf: No podrá suministrarse GLP a ninguna instalación, si el titular no acredita ante el suministrador la realización de las revisiones indicadas en esta ITC — aan geen enkele installatie mag lpg worden geleverd als de houder tegenover de leverancier niet aantoont dat de in deze instructie genoemde revisies zijn uitgevoerd. De installatie in elk appartement laat de eigenaar of de bewoner zelf reviseren, volgens dezelfde klok van vijf jaar.

Warm water, zonnepanelen en airconditioning

Voor thermische installaties, dat wil zeggen verwarming, koeling, ventilatie en warm water, geldt het RITE (Koninklijk Besluit 1027/2007), en bijna alles daarin draait om één getal: 70 kW geïnstalleerd thermisch vermogen. Daarboven moet de gemeenschap een onderhoudscontract hebben met een erkend bedrijf, dat elk jaar een onderhoudscertificaat tekent; de warmte- of koudeopwekkers worden om de vier jaar op energie-efficiëntie gekeurd door een geaccrediteerde onafhankelijke keurder die de gemeenschap kiest; en zodra de installatie ouder is dan vijftien jaar, wordt ze in haar geheel gekeurd, en daarna opnieuw om de vijftien jaar.

Van 5 kW tot 70 kW is er geen officiële keuring, maar het onderhoud wordt nog steeds gedaan door een erkend bedrijf volgens de handleiding van de installatie, met tussenpozen die de verordening als minimum vastlegt: thermische zonnepanelen bijvoorbeeld minstens eenmaal per jaar. In een wooncomplex zijn de installaties die onder deze regels vallen het centrale warme water, de zonnepanelen op het dak, een verwarmd zwembad of de centrale airconditioning.

Water: de tank en het zwembad

De tank die veel gebouwen tussen de meter en de appartementen hebben, heeft geen keurder, maar wel een regel die de gemeenschap bij naam noemt. Het drinkwaterdecreet van 2023 zegt dat de eigenaar van het gebouw, of de gemeenschap, deberá limpiar periódicamente el depósito interior incluyendo desincrustación, desinfección y aclarado — de binnentank periodiek moet reinigen, met inbegrip van ontkalking, desinfectie en spoeling —, via een vakman en met een frequentie die naar de criteria van de gemeente wordt beoordeeld, afhankelijk van het water en de grootte van de tank. Het legionelladecreet, dat koeltorens en bubbelbaden regelt, laat installaties buiten beschouwing in edificios dedicados al uso exclusivo de vivienda — gebouwen die uitsluitend voor bewoning zijn bestemd —, mits ze de omgeving buiten het gebouw niet beïnvloeden. Ons artikel over water op Fuerteventura behandelt de tank, de pomp en de rekening.

Het zwembad is eerder een gezondheidskwestie dan een industriële, en de controles ervan houdt de gemeenschap zelf bij. De Canarische zwembadverordening wil het water gemeten zien 2 veces al día: apertura y máxima afluencia — 2 keer per dag: bij opening en bij de grootste drukte —, elke dag dat het zwembad open is, met de resultaten in het logboek van het zwembad, en de douches minstens eenmaal per jaar gereinigd, ontkalkt en gedesinfecteerd tegen legionella. De elektrische installatie ervan is, boven 10 kW, de vijfjaarlijkse post uit de paragraaf over elektriciteit. De badmeester, het register en de laboratoriumanalyses staan in ons artikel over gemeenschappelijke zwembaden.

Het gebouw zelf

De technische keuring van het gebouw, de ITE, is de datum waarvan de meeste eigenaren hebben gehoord en, voor de meeste gebouwen, de verst verwijderde. De Canarische wet op de ruimtelijke ordening (Ley del Suelo) staat de overheid toe van eigenaren te verlangen dat zij de staat van onderhoud van hun gebouw aantonen via een keuring die deberá ser realizada por técnico competente y tendrá una eficacia de veinte años — door een bevoegd technicus moet worden uitgevoerd en twintig jaar geldig is. Ze geldt voor meergezinswoongebouwen die op 30 juni 2018 tachtig jaar of ouder waren, en voor de overige zodra ze tachtig worden. Een blok dat in 1990 is opgeleverd, bereikt die leeftijd in 2070. Ons artikel over de gezondheid van het gebouw en de ITE heeft de details.

Twee dingen zonder officiële keuring

Twee posten staan in veel onderhoudsoffertes alsof een wet er een certificaat voor eist. Geen enkele doet dat.

• De bliksemafleider. Het Technisch Bouwbesluit bepaalt of een gebouw überhaupt bliksembeveiliging nodig heeft, door de verwachte frequentie van inslagen te vergelijken met het aanvaardbare risico, en legt geen periodieke keuring van het systeem vast. Hij wordt onderhouden zoals elk ander deel van het gebouw, binnen het onderhoudsplan.
• De garagedeur. Het rapport van het ministerie van Industrie over deze deuren is duidelijk over wie ervoor instaat: El propietario de la puerta es el responsable legal de que ésta sea mantenida adecuadamente — de eigenaar van de deur is er wettelijk voor verantwoordelijk dat ze naar behoren wordt onderhouden —, en in een gebouw in horizontale eigendom is die eigenaar de gemeenschap. Het onderhoud volgt de instructies van de fabrikant, vergt in de meeste gevallen een vakman en wordt in het onderhoudsboek van de deur genoteerd. Geen keuringsinstantie keurt haar.

Als een brief zegt dat een certificaat verplicht is, vraag dan naar het artikel. Elke keuring in dit stuk heeft er een.

Een voorbeeld

Neem een complex in Corralejo dat in 2008 is opgeleverd: tweeëndertig appartementen en twee winkels, één lift die vijf verdiepingen bedient, een ondergrondse garage met veertig plaatsen en 1.100 m², een zwembad waarvan de pompen en de verlichting samen 12 kW vragen, brandslanghaspels en alarm in de garage, brandblussers op elke overloop, zonnepanelen voor warm water en een watertank met drukpomp.

De lift wordt om de vier jaar gekeurd, omdat het gebouw meer dan twintig woningen heeft. Met vierendertig aansluitingen wordt de gemeenschappelijke elektrische installatie om de tien jaar gekeurd: in 2018 en opnieuw in 2028. De garage en het zwembad lopen op de elektrische klok van vijf jaar, en de gemeenschap vraagt de keuringsinstantie ze te combineren met het tienjaarlijkse bezoek wanneer de jaren samenvallen. De brandbestrijdingsmiddelen hebben hun driemaandelijkse, jaarlijkse en vijfjaarlijkse onderhoud, en de garage heeft, met meer dan 500 m², volgens onze lezing om de tien jaar haar eigen keuring door een keuringsinstantie. De zonnepanelen worden minstens eenmaal per jaar onderhouden door een erkend bedrijf, en de tank wordt gereinigd met de tussenpoos die de criteria van de gemeente aangeven. De ITE is pas in 2088 aan de orde.

Wat een gemiste datum kost

De industriewet noemt onder haar ernstige overtredingen: Mantener en funcionamiento instalaciones sin haber superado favorablemente las inspecciones, revisiones o comprobaciones — installaties in bedrijf houden zonder de keuringen, revisies of controles met gunstig gevolg te hebben doorstaan —, en ook het ontbreken van een onderhoudscontract waar dat verplicht is. De gebreken die een keuring heeft vastgesteld niet tijdig verhelpen, is een lichte overtreding. De maxima liggen ver boven alles wat een gemeenschap ooit zou zien, tot 60.000 euro voor een lichte overtreding en tot 6.000.000 voor een ernstige, en de werkelijke boete wordt afgestemd op de schade, de opzet en de middelen van de overtreder; maar de Canarische resolutie over de elektrische keuringen verwijst uitdrukkelijk naar deze sancties.

De praktische kosten komen eerder. Een lift waarvan de keuring is verlopen, wordt buiten dienst gesteld. Een gastank zonder zijn revisies wordt niet bijgevuld. Een elektrische installatie die een onmiddellijk gevaar vormt, kan worden afgesloten. Een gemeenschap die subsidie wil voor energiewerken, moet aantonen dat haar keuring is gedaan. En de reparaties die een keuring eist, zijn verplichte werken, die alle eigenaren naar quotum betalen, met een termijn die in maanden wordt geteld.

Een checklist voor het bestuur

• Maak een lijst van wat het gebouw heeft. Lift, aantal appartementen en bedrijfsruimten, plaatsen en bebouwde oppervlakte van de garage, geïnstalleerd vermogen van het zwembad, gastank, centraal warm water of zonnepanelen, watertank, brandbestrijdingsmiddelen. Elke drempel in dit stuk is een van die getallen.
• Zoek de data van ingebruikstelling. Elke klok begint toen de installatie in gebruik werd gesteld of voor het laatst werd gekeurd. De documenten liggen in het archief van de gemeenschap of bij het onderhoudsbedrijf; is er niets bewaard, dan geldt de datum van de eerste stroomlevering.
• Vraag elk onderhoudsbedrijf schriftelijk om zijn data. Het liftbedrijf moet drie maanden van tevoren waarschuwen; een onderhoudsbedrijf voor de elektriciteit, als de gemeenschap er een onder contract heeft, één maand.
• Schakel de keuringsinstantie zelf in. Ze wordt door de gemeenschap gekozen, en bij de lift is het het onderhoudsbedrijf verboden haar te contracteren.
• Begroot de herstellingen, niet alleen de keuring. Ernstige gebreken komen met een termijn van ten hoogste zes maanden, en de werken zijn verplicht.
• Bewaar de certificaten. Het Canarische decreet verplicht de houder de technische en administratieve documenten van de elektrische installatie tijdens haar hele levensduur te bewaren, en de onderhoudsverslagen van de brandbeveiliging worden minstens vijf jaar bewaard.

Wat wij doen in de gemeenschappen die wij beheren

In de gemeenschappen die wij beheren, wordt in de eerste 90 dagen een onderhoudskalender opgesteld en elk jaar herzien: zwembaden, liften, gevels, tuinen en watersystemen, elk met een eigen seizoen en een eigen begrotingspost, met de gemeenschap afgesproken. De data uit dit artikel horen in die kalender, naast het onderhoud waarop ze volgen. Eindigt een keuring in werken, dan gaan klussen van betekenis naar de gemeenschap met drie vergelijkbare offertes, en de factuur wordt betaald wanneer het werk klopt met de offerte, persoonlijk gecontroleerd. De certificaten worden bij de documenten van de gemeenschap bewaard, onder dezelfde login als de notulen. Eigenaren die hun gebouw zo beheerd willen zien, kunnen lezen over het onderhoud van gemeenschappen en een offerte aanvragen.

Veelgestelde vragen

Heeft elk gebouw de tienjaarlijkse elektrische keuring nodig?

Alleen gebouwen waarvan de gemeenschappelijke installaties meer dan 100 kW totaal geïnstalleerd vermogen hebben. Op de Canarische Eilanden betekent dat in de praktijk elk gebouw met 20 of meer aansluitingen, woningen en bedrijfsruimten samen, tenzij het 100 kW of minder kan aantonen. Gebouwen die na 18 september 2003 in gebruik zijn gesteld, zijn de eerste keuring verschuldigd na tien jaar; oudere hadden termijnen tussen 2006 en 2009.

Wie kiest de keurder, en wie betaalt?

De gemeenschap kiest, uit de geaccrediteerde keuringsinstanties; bij de lift is het het onderhoudsbedrijf uitdrukkelijk verboden de keuring te contracteren. De kosten zijn een algemene uitgave die naar quotum wordt verdeeld, net als de werken die het certificaat eist: die zijn verplicht en vergen geen stemming.

Hebben de brandblussers een officiële keuring nodig?

In een woongebouw niet: de brandverordening zondert woongebruik uit van de tienjaarlijkse keuring door een keuringsinstantie. Onderhoud hebben ze wel nodig: een controle om de drie maanden, een jaarlijkse onderhoudsbeurt door een erkend bedrijf en een drukproef om de vijf jaar. Een garage van 500 m² of meer met brandslanghaspels of alarm is volgens onze lezing een ander geval.

Is ons gebouw al aan een ITE toe?

Op de Canarische Eilanden geldt de keuring voor meergezinswoongebouwen die op 30 juni 2018 tachtig jaar oud waren en voor de overige zodra ze tachtig worden; eenmaal gedaan is ze twintig jaar geldig. Een blok dat in de jaren tachtig of later is gebouwd, is er nog tientallen jaren van verwijderd, al kan de overheid nog altijd reparaties opleggen waar de veiligheid dat vereist.